[aSpeNDos]

[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]İSMAİL ŞAHİN - Yıllardır iklim zirvelerinin gündemini kömür, petrol, doğalgaz ve yenilenebilir enerji oluşturuyordu. Ancak Antalya’da düzenlenecek COP31 ile birlikte yeni bir başlık masanın tam ortasına geliyor: Yapay zekâ. Dünyayı dönüştüren teknoloji bir yandan enerji sistemlerini daha verimli hale getirirken diğer yandan dev veri merkezleriyle büyük miktarda elektrik ve su tüketiyor. COP31, ilk kez yapay zekânın iklim krizindeki rolünü kapsamlı biçimde tartışmaya hazırlanıyor.

Türkiye’nin COP31 Başkanlığı, geçen ayki New York İklim Haftası’nda “Antalya AI Pledge” (Antalya Yapay Zekâ Taahhüdü) girişimini duyurdu. Amaç, yapay zekâ altyapısının küresel iklim hedefleriyle uyumlu şekilde büyümesini sağlamak. Ayrıca “AI for Clean Tech” girişimiyle temiz teknoloji projelerinde yapay zekâ kullanımının teşvik edilmesi planlanıyor.

Özel toplantı

COP31 kapsamında özel bir “Teknoloji ve Yapay Zekâ Günü” düzenlenmesi planlanıyor. COP31 Başkanı Murat Kurum, yapay zekânın enerji tüketiminin artık görmezden gelinemeyeceğini belirterek teknoloji şirketlerinin enerji kullanımlarını şeffaf biçimde açıklaması ve veri merkezlerini temiz enerjiyle beslemesi gerektiğini vurguladı.

Yapay zekâ savunucularına göre teknoloji, iklim değişikliğiyle mücadelede şimdiye kadar geliştirilen en güçlü araçlardan biri olabilir. Elektrik şebekeleri milyonlarca veri noktasını anlık analiz ederek daha verimli yönetilebiliyor. Rüzgâr ve güneş santrallerinin üretimi daha doğru tahmin ediliyor. Sanayi tesislerinde enerji tüketimi optimize ediliyor. Tarım sektöründe su kullanımı azaltılıyor. Şehirlerde trafik akışının düzenlenmesiyle yakıt tüketimi düşürülebiliyor.

Hangi enerji kaynağı?

Uluslararası enerji uzmanları özellikle yenilenebilir enerji sistemlerinin büyümesinde yapay zekânın kritik rol oynayacağını düşünüyor. Çünkü rüzgâr ve güneş üretimindeki dalgalanmaların yönetilmesi için gelişmiş tahmin ve optimizasyon sistemlerine ihtiyaç duyuluyor. COP31’in duyurduğu “AI for Clean Tech” girişimi de tam olarak bu alana odaklanıyor. Bu görüşe göre sorun yapay zekânın kendisi değil, onu hangi enerji kaynaklarıyla çalıştırdığımız.

Dünüşümü hızlandırır mı?

Eleştirmenler ise çok farklı düşünüyor. Yapay zekâya olan talep arttıkça veri merkezlerinin enerji iştahı da büyüyor. Birkaç yıl önce sadece teknoloji sektörüyle sınırlı görülen veri merkezleri bugün ülkelerin elektrik planlamalarını etkileyecek büyüklüğe ulaştı.

İklim uzmanları, yapay zekânın elektrik talebinde beklenenden daha büyük bir sıçrama yaratması halinde yeni doğalgaz ve kömür santrallerinin devreye alınabileceği uyarısında bulunuyor. Bu nedenle bazı çevre örgütleri yapay zekânın net sıfır hedeflerini zorlaştırabileceğini savunuyor. Birleşmiş Milletler İklim Sekreterliği’nin de son dönemde teknoloji şirketlerinden daha fazla şeffaflık talep etmesi dikkat çekiyor. Tartışmanın merkezindeki soru şu: Yapay zekâ enerji dönüşümünü hızlandıracak mı, yoksa yeni bir enerji tüketim dalgası mı yaratacak?

Neler yapılabilir?

? Şebeke Yönetimi: Elektrik sistemindeki arz ve talebi gerçek zamanlı dengeleyebilir.

? Rüzgâr ve Güneş Tahmini: Hava durumu ve üretim verilerini analiz ederek yenilenebilir enerji tahminlerini iyileştirebilir.

? Enerji Verimliliği: Fabrikalarda ve binalarda gereksiz enerji kullanımını azaltabilir.

? Akıllı Şehirler: Trafik yoğunluğunu ve ulaşım sistemlerini optimize ederek yakıt tüketimini düşürebilir.

? Tarımda Su Tasarrufu: Sulama sistemlerini akıllandırarak su kullanımını azaltabilir.

? Afet ve İklim Modellemesi: Sel, sıcak hava dalgaları ve orman yangınları için erken uyarı sistemlerini güçlendirebilir.

? Temiz Teknoloji Geliştirme: Batarya, hidrojen ve düşük karbonlu malzeme geliştirme süreçlerini hızlandırabilir.

Görünmeyen fatura

? Elektrik Tüketimi: Büyük dil modelleri ve yapay zekâ sistemleri, binlerce hatta yüz binlerce gelişmiş çiple çalışan veri merkezlerine ihtiyaç duyuyor. Bu nedenle veri merkezlerinin elektrik tüketimi küresel enerji talebinin en hızlı büyüyen alanlarından biri.

? Su Tüketimi: Veri merkezleri yalnızca elektrik değil, soğutma amacıyla büyük miktarda su da kullanıyor. Özellikle sıcak bölgelerde yeni veri merkezi yatırımlarının su kaynakları üzerindeki baskıyı artırabileceği tartılışıyor.

? Karbon Ayak İzi: Yapay zekâ sistemleri fosil yakıtlarla çalışan elektrik şebekelerinden besleniyorsa dolaylı karbon emisyonları da yükseliyor. Bu nedenle teknoloji şirketlerinin temiz enerji kullanımını artırması gerektiğini savunuyor.

? Şeffaflık Sorunu: Birçok teknoloji şirketi veri merkezlerinin gerçek enerji ve su tüketimine ilişkin ayrıntılı verileri paylaşmıyor. COP31 kapsamında geliştirilen Antalya Yapay Zekâ Taahhüdü’nün temel hedeflerinden biri de bu şeffaflığı artırmak.

Sayılarla yapay zekâ

? Dünya genelinde 72 bin firma yapay zeka geliştiriyor.

? Dünya genelinde 333 binden fazla firma yapay zekâ kullanıyor.

? Her gün yapay zekadan 2.5 milyar çıkarım isteniyor.

? GPT-3 modeli yaklaşık 175 milyar parametreyle eğitildi.

? GPT-3’ün eğitimi için yaklaşık 1.287 MWh elektrik harcandı.

? Bir ChatGPT sorgusu ortalama 2.9 watt-saat (0,0029 kWh) elektrik tüketiyor. Her 1000 metin oluşturma 0.047 kWh enerji harcıyor. Her 1000 görüntü oluşturmak 2.907 kWh enerji harcıyor.

? 20 bin firma yapay zekâ uzmanı arıyor. Diploma dahi istemiyor.

? 2012 yılınad data center sayısı 500 bindi, şimdi 8 milyon.

? Yapay zekâya sorulan her 25 soruda veri sisteminin soğutulması için yarım litreye yakın su tüketiliyor.



Kaynak ; Milliyet