[aSpeNDos]

[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]HABER MERKEZİ - CERN, geleceğin parçacık fiziğine yön vereceğini ileri sürdüğü Future Circular Collider (FCC) projesi için kritik bir eşiği aştı. Laboratuvar, 72 yıllık tarihinde ilk kez özel bağışçılardan, toplamda 1 milyar dolarlık finansman sağladı. Breakthrough Prize Foundation, Eric ve Wendy Schmidt Fonu ile milyarder girişimciler John Elkann ve Xavier Niel, Aralık 2025’te projeyi başlatmak üzere bu büyük katkıyı yapacaklarını taahhüt etti. Bu destek, yaklaşık 18 milyar dolarlık toplam bütçeye sahip FCC için önemli bir başlangıç anlamına geliyor.

FCC NEDİR? NE İŞE YARAYACAK?

FCC, CERN’in mevcut Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nın (LHC) potansiyel halefi olarak görülüyor. CERN Genel Direktörü Fabiola Gianotti, özel bağışların laboratuvar tarihinde bir ilk olduğuna dikkat çekerek, bunun insanlığın evreni ve temel fiziği anlama yolculuğunda büyük bir dönüm noktası olduğunu vurguladı. Gianotti, bağışçıların vizyonu ve bilime olan bağlılığı sayesinde böylesine olağanüstü bir araştırma aracının mümkün hale geldiğini ifade ediyor.

Planlara göre FCC, yerin yaklaşık 200 metre altında inşa edilecek ve 90.7 kilometrelik devasa bir tünele sahip olacak. Bu uzunluk, bir önceki çarpıştırıcı olan LHC’nin neredeyse üç katına denk geliyor. CERN Konseyi’nin 2028’de vereceği nihai onaya bağlı olarak, ilk aşama olan elektron - pozitron çarpıştırıcısı (FCC-ee) için inşaatın 2030’da başlaması ve tesisin 2047 civarında faaliyete geçmesi öngörülüyor. Elektron - pozitron çarpıştırıcısı için 2060’ların başına kadar yüksek hassasiyetli ölçümler için kullanılacak.

Artemis 2 için geri sayım başladı: 54 yıl sonra Ay’a gidiyoruzProjenin bilimsel yol haritası iki aşamadan oluşuyor. İlk aşamada FCC-ee yaklaşık bir milyon Higgs parçacığı üretecek ve bunları LHC’ye kıyasla 10 kat daha hassas şekilde inceleyecek. İkinci aşamada ise, 2070’lerin başında devreye girmesi planlanan FCC-hh, protonları 85 TeV enerjide çarpıştırarak tamamen yeni parçacıkların izini sürecek ve yüzyılın sonuna kadar keşiflere kapı aralayacak.

Bu ivme, FCC’nin en büyük rakibi olarak görülen Çin’in CEPC projesinin şimdilik rafa kaldırılmasının ardından geldi. Pekin yönetimi, 2026 - 2030 beş yıllık planına CEPC’yi dahil etmedi. Çin’in 2030 sonrasında projeyi yeniden değerlendirebileceği konuşulsa da, mevcut tabloda CERN, parçacık fiziğinde liderliğini sürdürmek için daha net bir avantaja sahip diyebiliriz.


Kaynak ; Milliyet